Strona główna Aktualności Spółka jawna: Przeniesienie udziału w spółce jawnej na inną osobę – odpowiedzialność...

Spółka jawna: Przeniesienie udziału w spółce jawnej na inną osobę – odpowiedzialność za zobowiązania spółki (3)

145
PODZIEL SIĘ
odpowiedzialność za zobowiązania Sprawna Spółka

Artykuł omawia skutki zbycia ”udziału” w spółce jawnej w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania cywilnoprawne i publicznoprawne  spółki.

Przypomnijmy …

W trzyosobowej spółce jawnej jeden ze wspólników chce odejść ze spółki i przekazać  swoje „udziały” innej osobie, która wstąpiłaby do spółki  w jego miejsce. Na powyższą czynność prawną zezwala art. 10 Kodeksu spółek handlowych (K.s.h.). Ustawodawca podaje  w nim, że wspólnik spółki jawnej może przenieść ogół praw i obowiązków na „inną” osobę  wtedy, gdy takie postanowienie zawiera umowa spółki  i pozostali wspólnicy wyrażają na to  pisemną zgodę.

Na ten temat pisaliśmy w artykule:

Spółka jawna:  Przeniesienie udziału w spółce jawnej na inną osobę  – na jakich zasadach (1)

Spółka jawna:  Przeniesienie udziału w spółce jawnej na inną osobę  – w jakiej formie (2)

Co istotne, „(…) zbycie  udziału  w  spółce  na  podstawie  art.  10  k.s.h.  służy zmianie składu osobowego spółki (wspólników), co może dotyczyć jedynie sytuacji, w której spółka ma funkcjonować nadal, z udziałem nowego wspólnika. Istnienie spółki jawnej zakłada jednocześnie udział w niej co najmniej dwóch wspólników” [1].

Kto odpowiada za zobowiązania spółki jawnej?

Za zobowiązania powstałe w spółce jawnej odpowiada każdy wspólnik bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.

Powyższe wynika z art. 22 par. 2 w powiązaniu z  art. 31 par. 1 K.s.h.  Co ważne, z art. 32 K.s.h. osoba przystępująca do spółki odpowiada za zobowiązania spółki powstałe przed dniem jej przystąpienia. 

W wyroku z dnia 18 września 2014 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 539/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie  podkreślił:  „(…) odpowiedzialność wspólnika za zobowiązania spółki jawnej (w tym za długi przejęte od wspólnika) ma charakter subsydiarny. Nie jest to zatem odpowiedzialność pierwszorzędna, lecz posiłkowa i aktualizuje się dopiero wówczas, gdy nie dojdzie do zaspokojenia wierzyciela przez spółkę jawną, która jest przecież podmiotem odrębnym od samych wspólników, posiadającym swój wyodrębniony majątek, wyposażonym w przymiot zdolności sądowej co oznacza, że może być stroną postępowania”.

Sprawdź:

Co to jest odpowiedzialność subsydiarna w spółce osobowej?

Przeczytaj także:

TK: Były wspólnik spółki jawnej musi mieć zagwarantowane prawo do sądu i prawo do obrony

Czy wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej powoduje zwolnienie go  z odpowiedzialności za zobowiązania spółki?

Wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej nie zwalnia go z odpowiedzialności za zobowiązania spółki w okresie kiedy był w niej wspólnikiem. „Dla odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej za zobowiązania spółki w kontekście wystąpienia ze spółki decydujące znaczenia ma data powstania wierzytelności, a nie data jej wymagalności” – podkreślił Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia  19 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I AGa 117/18.

Zgodnie z dyspozycją art. 10 par. 3 K.s.h. w przypadku przeniesienia ogółu praw i obowiązków wspólnika na inną osobę, za zobowiązania występującego wspólnika związane z uczestnictwem w spółce osobowej i zobowiązania tej spółki osobowej odpowiadają solidarnie występujący wspólnik oraz wspólnik przystępujący do spółki.

W orzecznictwie wspólnik występujący ze spółki określany jest jako „były wspólnik” . Stąd też „(…) w szczególności oczywistym jest, że pod pojęciem “byłego wspólnika” rozumieć należy każdego, kto wedle umowy spółki lub w świetle akt rejestrowych był jej wspólnikiem w określonym czasie, bez względu na to w jakich okolicznościach być nim przestał” [2].

Do kiedy „były wspólnik” odpowiada za zobowiązania spółki?

Za zobowiązania spółki jawnej  były jej wspólnik odpowiada wraz ze spółką do dnia zawarcia umowy zbycia „udziału” w spółce jawnej. Wtedy bowiem  ma miejsce przejście ogółu praw i obowiązków pomiędzy wspólnikami tj. zbywca przenosi go na nabywcę, który go  przyjmuje (nabywa).

W orzecznictwie wyrażono następujący pogląd: „Chwila przeniesienia ogółu praw i obowiązków wyznacza przy tym horyzont czasowy odpowiedzialności wspólnika występującego ze spółki, który nie podnosi odpowiedzialności za zobowiązania powstałe po tej dacie (…).

(…) Nie ulega wątpliwości, że spółka w okresie, kiedy pozwani byli jej wspólnikami nie dopuściła do powstania jakichkolwiek zadłużeń w ramach limitu debetowego. (…) W konsekwencji dopuszczenie do sytuacji, w której to pozwani mieliby odpowiadać za spłatę zadłużenia spółki prowadzonej przez inne osoby byłoby oczywiście sprzeczne nie tylko z prawem, ale także z zasadami współżycia społecznego i elementarnym poczuciem sprawiedliwości” [3].

Za jakie zobowiązania  spółki  odpowiada zbywca i nabywca „udziału”  w spółce jawnej?

Wspólnik zbywający swój udział w  spółce jawnej wraz ze wspólnikiem, który go nabywa odpowiadają solidarnie ze spółką za jej  zobowiązania.  Zobowiązania  te mogą powstać w wyniku wydania orzeczenia sądowego, z  tytułu czynu niedozwolonego  (art. 405 K.c.), czy decyzji administracyjnej (np. zobowiązania z tytułu składek).

Z art. 31 par. 1 Ksh. Wynika, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika).  

Przeczytaj:

Odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółek osobowych

Kto ponosi odpowiedzialność za zaległości podatkowe w przypadku  przeniesienia „udziału” ogółu praw i obowiązków w spółce jawnej?

Z  dyspozycji  zawartej  w art. 115 par. 1 i par. 2 Ordynacji podatkowej [4] wynika, że były wspólnik spółki jawnej, odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie, gdy był on jej wspólnikiem, oraz zaległości wymienione w art. 52  tj. nadpłatę lub zwrot podatku podlegającego  zwrotowi bez wezwania organu podatkowego  oraz w  art. 52a  tj. zwrotu wynagrodzenia płatników lub inkasentów pobranego nienależnie, które  powstały w czasie, gdy był on wspólnikiem.

Przykład z orzecznictwa:

„(…) W przypadku orzekania o odpowiedzialności podatkowej wspólnika spółki jawnej na podstawie art. 115 § 1 i 2 o.p., organ podatkowy w ramach prowadzonego postępowania ma obowiązek wykazać istnienie zaległości podatkowych spółki oraz fakt bycia wspólnikiem spółki w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązań podatkowych. (…) W skarżonej sprawie (…) zdaniem Sądu, (…)  Bezspornym w sprawie jest istnienie zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za rzeczone okresy, które wynikają z braku zapłaty podatku, jak też bycie przez Skarżącego wspólnikiem Spółki w okresie powstania zobowiązań podatkowych, które przekształciły się w zaległości podatkowe”-
–   uzasadnienie wyroku  wydanego przez Wojewódzki Sąd  Administracyjny w Białymstoku w dniu 5 stycznia 2017 r. w sprawie o sygn.. akt  I SA/Bk 497/16.

Podsumujmy

Wspólnik spółki jawnej przejmujący ogół praw i obowiązków wspólnika, który odchodzi  ze spółki  odpowiada  za zobowiązania  cywilnoprawne i publicznoprawne  spółki  od dnia w którym one powstały, a nie tylko od czasu w którym przejął „udziały”  ustępującego wspólnika.

„Można więc stwierdzić, że umowa przeniesienia ogółu praw i obowiązków zawiera elementy umowy spółki, umowy sprzedaży, ale także umowy o przystąpienie do długu. Wstępujący wspólnik bowiem przyjmie na siebie solidarnie odpowiedzialność za zobowiązania występującego wspólnika” – stwierdził  Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej  w interpretacji  indywidualnej wydanej w dniu 30 lipca 2018 r., (znak:  0111-KDIB2-2.4014.73.2018.1.MSI).  

Podstawa prawna:

– art. 10 par. 3 , art. 22 par. 2, art. 31 par. 1, art. 32  Kodeksu  spółek  handlowych  (tekst jedn. Dz.U. 2019. 505)

Objaśnienie:

[1] Tak wynika z Postanowienia  SN z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt  IV CSK 473/10

[2]  Wyrok z uzasadnieniem  wydany przez  WSA we Wrocławiu  w dniu 5 maja 2016 r., sygn.akt  I SA/Wr 93/16.

 [3] Wyrok z uzasadnieniem wydany przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi w dniu 16 listopada 2016 r., sygn.. akt   I C 455/16.

[4] ordynacja podatkowa: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.  Dz.U.2019.900)

Stan prawny na dzień 3 września 2019 r.

Wanda Książek – współpracownik Portalu


Masz pytania związane z tematem artykułu, bądź chcesz skonsultować swój problem prawny z zakresu prawa lub podatków?

opiekun merytoryczny LexAgit.pl GACH MIZIŃSKA